Perfecte bewijs dat oud niet krakkemikkig is

Moderne geschiedenis in oude vorm:
kleinkinderen interviewen grootouders in de les
 
'Soms gaat het over een slagveld, nooit over mensen'

Leerlingen stomweg jaartallen laten opdreunen, en al die histories over koningen in het hoofd laten stampen: geschiedenisleraar Marc Vanlangendonck van het Koninklijk Atheneum in Aarschot vindt het maar niks. Vandaar dat hij teruggreep op de oeroude techniek van mondelinge overlevering. Zesdejaars kregen de opdracht om het levensverhaal van hun grootouders vast te leggen. Het leverde de school dit jaar de prijs Jeugd en Civisme op van de Nationale Confederatie van Politieke Gevangenen en Rechthebbenden van België.

José: "We hebben onder andere gesproken over het ontstaan van de Bouworde. Dat waren vrijwilligers die na de oorlog naar Duitsland gingen. Er was door de bombardementen een meer dan acute woningnood. Ik heb de Bouworde helpen opstarten in landen als Frankrijk, Italië en Portugal. Daarnaast heb ik mensen gezocht die Maya-honing wilden verkopen in België. De Guatemalteekse indianen zaten met tonnen overschot. Met de opbrengst hielpen we hen."
Sofie: "Het is een tijd die ik nooit heb gekend. José is ook in landen geweest waar ik nog niet ben geweest. Het was toffer dan een hele cursus geschiedenis blokken. Ik ben redelijk vrijzinnig opgevoed maar ik wil ook wel iets doen met ontwikkelingssamenwerking. Ik kan alleen maar bewondering hebben voor zijn werk."
José: "Het is een groot misverstand dat je als pastoor over godsdienst moet praten. Ik heb Sofie niet proberen te bekeren. Je moet alleen wel ergens kracht uit putten. Het is niet noodzakelijk dat wat een gelovige doet beter is. Ook Sofie gaat de wereld veranderen. Ik vind het verschrikkelijk tof dat jonge mensen zich interesseren voor waar ik een stuk van mijn leven aan geef. Het is wat anders als iemand zegt: 'Rot op met uwen zever.' Ik denk dat ik haar toch iets heb kunnen meegeven. Dat maakt me blij."
Sofie: "Mijn moeder raadde me aan om naar José te stappen. Hij blijkt er het perfecte voorbeeld van dat oud niet synoniem is met krakkemikkigheid en levensmoeheid. Hij is juist heel actief, want hij vindt dat er te veel te doen valt in de wereld. Zo verzorgt José bewoners in een bejaardentehuis die jonder zijn dan hij."

Kim: "Toen ik aan de pc zat om het verhaal van mijn grootouders op te schrijven, kwam ik tot de conclusie da ik altijd in fantastische omstandigheden heb geleefd. Oma heeft vroeger een broertje verloren. Ze woonde op een boerderij waar ze koeien melkte en in de bieten werkte. Slapen deed ze naast de koeien in het stro. Zij ging naar school maar moest thuis ook helpen. Nu gaan wij gewoon voor de tv zitten als we thuis komen."
"Bij mijn opa thuis hadden ze een café. Daar zijn tijdens de oorlog de soldaten eens binnengevallen. De moeder van mijn opa is toen tegen de muur gedrukt. Dat moet voor een kind heel erg zijn, want hij kon niets doen. En dan te bedenken dat hij zijn vader al kwijt was. Die is gestorven bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Mijn opa was toen zes."
"Nu besef ik pas dat mijn grootouders vroeger niet veel hadden. Als je dan je kleinkinderen alles ziet krijgen en toch hoort klagen, moet dat niet gemakkelijk zijn. Als ik mijn nieuwe schoenen toon en zeg dat ze 150 euro hebben gekost, zie ik ze aan vroeger terugdenken. Zij liepen toen op klompen."
"Ik begrijp mijn grootouders nu veel beter. Ik bewonder hen en ben trots op hen. Bij geschiedenis leer je wel over de oorlog, maar je weet niet hoe de mensen zich daaronder voelden."
Opa Jos: "Ik hoop dat Kim hier veel uit leert en dat ze niet hetzelfde moet meemaken als wij. Het was weemoedig om mijn verhaal te vertellen. Je moet even hard zijn. Maar ik ben tevreden dat Kim ernaar vroeg. Nu babbelen we gewoon over vroeger."

'Nu verdwijnt zijn verhaal niet als hij sterft'

Kristof: "Het verhaal dat ik heb opgetekend is er vooral een van een gezin waarvan een familielid gedeporteerd wordt en de onwentendheid over wat er met hem is gebeurd. De vader van mijn opa is tijdens de Tweede Wereldoorlog eerst naar Breendonk gebracht en later naar het concentratiekamp Buchenwald.Hij zat in het verzet en is daarom opgepakt. Later is hij teruggekeerd. In plaats van een struise man was mijn overgrootvader plots vel over been. Dat soort verhalen is veel leerzamer dan een gewone les geschiedenis. Je leert veel over de geschiedenis van je eigen familie, maar tegelijkertijd krijg je een beeld van de algemene geschiedenis. Dit is het verhaal van de man in de straat, zoals er miljoenen zijn, elk met hun eigen levensverhaal. Door deze ervaringen krijg je een andere kijk op democratie. Het is tenslotte je eigen familie waar zulke vreselijke dingen gebeurd zijn. Het was geen probleem er met mijn opa over te spreken. Maar de emoties van die tijd kwamen weer boven. Dat waren moeilijke momenten. Maar nu het verhaal gepubliceerd is, verdwijnt het niet als hij sterft."
Opa Lucien: "De mensen moeten weten wat er gebeurd is. De oorlog was er geen waar de een de ander doodschoot. Het was een vieze oorlog. Het was een zaak van de hele wereld die door een ziek persoon kapotgemaakt werd. Het stoort mij dat er nu zoveel komedie gespeeld wordt en wat voor drama ze in de politiek bijvoorbeeld van luttele zaken maken.


Artikel uit 'De Morgen' (23/06/2003) - Thea Swierstra - Foto's: Jimmy Kets