Mechelse leerlingen schrijven verhalen van toen neer in project 'Oral History'


'Ik bekijk mijn vader nu met andere ogen: hij is een dapper man'

Volgend schooljaar vestigen enkele learenopleidingen de aandacht op 'Oral History', mondelinge geschiedenis. Bedoeling is dat in de toekomst elke leerling ermee in contact komt. Een project in het Mechelse KTA Wollenmarkt resulteerde in het boek Wij en zij = ons erfgoed.

MECHELEN. 'Leopoldville was een prachtige, groene stad. Kozijn Charles kwam goedendag zeggen in het hotel. Hij had een optiekzaak. Hij verkocht ook 'brillen om Frans te lezen'.' Het verleden tot leven wekken door gesprekken met de vorige generatie en ze vervolgens optekenen voor de komende, dat is het doel van 'Oral History'.
 
"Wij werden gecontacteerd door de vzw Expeditions", vertelt Sonja Gilis, gelijke-onderwijskansen- of GOK-coördinator van het KTA Wollenmarkt. "Ze hadden al dergelijke projecten gedaan maar nog niet binnen een stedelijke context. Ze waren op zoek naar een school met veel verschillende culturen zodat ook verhalen van emigratie aan bod zouden komen. Wij zagen het meteen zitten."

Dat lag enigzins anders bij de leerlingen: Noura (20), Lise (18), Tiffany (18), Ahmed (17) en Erhan (18) hadden er, net zoals de ruim zestig andere tieners, in het begin weinig zin in. "Het was natuurlijk veel extra werk", zegt Gilis, "en het was ook niet altijd eenvoudig om iemand te vinden die zijn verhaal wou doen. Sommige mensen vinden het niet makkelijk om over zichzelf te spreken."

Lise wist het meteen: haar opa werd ongepland vader op zijn twintigste en scheidde na achttien jaar huwelijk van zijn vrouw. "Ik studeer jeugd- en gehandicaptenzorg", vertelt ze, "en tienerzwangerschappen komen regelmatig aan bod. Vandaar. Eigenlijk praat ik niet zo vaak met mijn grootvader. Toch niet over dat soort dingen. Naar hedendaagse normen bleef hij misschien op de vlakte, maar hem kennende vind ik dat hij heel open was. Je merkt toch wel een verschil met nu: voor opa en oma was het meteen duidelijk dat ze gingen trouwen. Over abortus werd zelfs niet gesproken."

Tiffany koos voor het verhaal van een buurvrouw. "Mijn grootouders overwinteren in Spanje, dus dat was geen optie", zegt ze. "Hilda, onze buurvrouw, had als een van de weinige vrouwen in het dorp een eigen zaak. Ze verkocht sigaretten en ze was de eerste in Klein-Braband die de lotto verkocht. Uren kan ze vertellen over hoe de mensen 's zondags stonden aan te schuiven voor een lotje."

Voor sommigen werd het veel meer dan louter een schooltaak. Ahmed interviewde zijn vader. "Hij is in de jaren 70 op zijn achttiende van Marokko naar Europa gekomen. Hij zocht werk in Spanje en Frankrijk maar uiteindelijk is het België geworden. Het was een moeizame tocht. Hij heeft nachtenlang buiten geslapen, geleefd als een zwerver, omdat hij geen geld had. Ik wist niets van dat verhaal af. Het was ook niet makkelijk voor hem om het mij te vertellen. We hebben een hele avond gepraat maar sommige dingen mocht ik niet neerschrijven. Mijn vader bekijk ik nu met andere ogen: wat hij deed, zou ik nooit kunnen. Hij is een dapper man."

Leerlingen met een geschiedenis.

Ook Noura en Erhan vonden inspiratie bij het emigratieverhaal van hun familie. Noura's roots liggen in Marokko, die van Erhan in ex-Joegoslavië. "Het verhaal van Erhan heeft me bijvoorbeeld erg aangegrepen", vertelt lerares Nederlands Veerle Defer. "Plots besef je dat daar niet alleen een leerling voor je zit maar dat hij verweven is met een hele geschiedenis en cultuur."

Ook voor de leerlingen was dat gegeven soms nieuw. "Mijn moeder zegt wel altijd 'op jouw leeftijd was ik al getrouwd en had ik twee kinderen'", lacht Noura, "maar het eigenlijke verhaal over de achtergrond van mijn ouders en hun komst naar Europa kende ik absoluut niet. Ik had er ook nooit naar gevraagd. Het is pas door dit schoolproject dat ik weet dat mijn grootvader twee keer teruggestuurd is naar Marokko omdat hij geen papieren had."

De verhalen staan nu op papier, vereeuwigd voor het nageslacht. "Ja, ik ben trots", lacht Gilis. "Net zoals de leerlingen, trouwens. Je merkt in het boek de verschillen tussen de culturen maar ook de gelijkenissen. De manier waarop vrouwen hier vroeger leefden, verschilt nauwelijks van die waarop allochtone vrouwen nu soms nog leven. Ze zaten hier ook aan de haard met acht kinderen aan hun rokken. Mijn verwachtingen zijn zeker ingelost.

Bron: De Morgen. Zaterdag 24 mei 2008. Door Kim Herbots.