Yves De Smet


We leven in een tijd waarin het belang van identiteit alsmaar toeneemt. Waarin mensen op televisie, in boeken, maar ook in de politiek steeds maar op zoek gaan naar dingen en mensen die die identiteit verstevigen en uitdragen. Het hele politieke debat in dit land draait nu al jaren om de identiteit van Vlamingen en van Walen. In Nederland is de nieuwste groeiende partij die van Rita Verdonk, Trots op Nederland.

Het meest succesvolle programma op de Nederlandse televisie is een Belgische bedenking : Boer zoekt Vrouw. Omdat iedere Nederlander wel een voorouder heeft die boer geweest is, omdat het land van kaas en tulpen zichzelf identificeert met landbouw. In Vlaanderen is een Australisch format de TV-hit van het jaar: Mijn restaurant, want Vlamingen zijn levensgenieters en dromen van een eigen zaak.

Wie zijn we, wat verbindt ons: het is één van de kernvragen geworden. En daar is ook niets mis mee.

Tenzij het een negatieve vertaling krijgt : wanneer we onze identiteit ten koste van andere proberen op te bouwen, wanneer we die identiteit blind gaan verdedigen, door anderen uit te sluiten.

Maar je kan die zoektocht ook positief vertalen: op zoek naar de roots, de wortels waaruit we gegroeid zijn.

Het besef dat onze identioteit niet zozeer bepaald wordt door de plaats waar je bent geboren, maar uit de plaatsen waar jij en je voorouders geleefd hebben, plaatsen die allemaal een laagje van die identiteit hebben gebouwd.

Die plaatsen, die geschiedenissen ontdekken en op te schrijven, te zien welke lagen je voorouders en jezelf op elkaar hebben gelegd, helpt je jezelf beter te begrijpen, want je bent er voor een stuk het product van.

Dat is de oefening die de leerlingen van het KTA Mechelen op een echt schitterende manier uitgevoerd hebben.
Allemaal individuen, allemaal identiteiten.

Hoe ga je daar mee om, hoe leef je samen?

Met verschillende ideeën, verschillende godsdiensten, verschillende manieren om de wereld te bekijken.
Nogal wat mensen kiezen voor het grote gelijk : ik heb het juist voor, en de wereld zal pas perfect worden wanneer iedereen denkt en leeft zoals ik.

Dat soort denken, heeft, in zijn meest extreme vorm, tot de ergste en grootste rampen uit de menselijke geschiedednis geleid. Tot oorlog, terorisme, concentratiekampen, het fysiek uitschakelen van de andere, uit angst de eigen identiteit te moeten prijsgeven.

Er is ook een andere weg mogelijk, degene die jullie gekozen hebben: niet alleen op zoek te gaan naar de wortels van je eigen identiteit, maar ook door te erkennen dat ieder van ons gelukkig een andere identiteit heeft.
Dat we allemaal gelijkwaardige mensen zijn, maar gelukkig ook allemaal verschillend.

Jullie hebben ervoor gekozen om al die verhalen, al die traditie, al die geschiedenis niet te verheerlijken, je niet boven een ander te zetten, maar om ze allemaal, evenwaardig, naast elkaar te presenteren.

En door al die verhalen naast elkaar te zetten, laten ze ook de ontmoeting toe: je leert niet alleen waar je eigen identiteit vandaan komt, maar ook die van de anderen. Je leest waarom iedereen van ons, vanuit een verschillende achtergrond, vanuit een verschillende afkomst, hier nu toch tezamen zit.

Dat lijkt me de enige juiste manier om met identiteit om te gaan: trots op die van jezelf, en nieuwsgierig naar die van een ander.

Want weten is de eerste stap om te begrijpen, en begrijpen is de eerste stap naar wederzijds respect, naar samenleven met elkaar.

Dat hoef je niet te doen door te assimileren, door jezelf op te geven en in ruil een andere identiteit aan te nemen.
Dat doe je door met elkaar te praten, te luisteren naar elkaar, elkaar te leren kennen en te begrijpen.

Het hele wijde panorama dat jullie geborsteld hebben van al deze Mechelaars, afkomstig uit alle windstreeken, heeft me geleerd dat er veel verschillen zijn tussen mensen, maar zo mogelijk nog meer gelijkenissen. Want in alle verhalen hoorde ik mensen graag een nog betere toekomst wilden voor hun kinderen, die gelukkig willen zijn, een leuke job en een goede woning willen, in vrede willen leven, conflicten willen vermijden of oplossen.

Dat is de doorsnede tussen wij en zij: dat is het stukje ons, dat zijn wij allemaal.

De school heeft met dit project jullie niet alleen geleerd hoe je moet praten en rekenen, maar ook hoe je best met elkaar omgaat. En dat is zowat de belangrijkste les die een school je kan meegeven.

Ik zou dan ook heel hartelijk de directie en het begeleidend team willen feliciteren voor dit project, waarin overduidelijk heel wat uren, dagen, zelfs maanden werk zijn gaan zitten.

Maar bovenal wil ik de leerlingen feliciteren, die de verhalen zijn gaan sprokkelen en hebben opgeschreven, en daarmee hebben bijgedragen aan die ene onontkoombare boodschap : dat de Mechelse identiteit een mozaïek is van landen, families, godsdiensten en kleuren. Dat ze veelkleurig en levend is, en niet eentonig en grijs.

Jullie hebben me weer eens fier gemaakt om Mechelaar te zijn, samen met jullie allemaal, verschillend en toch bij elkaar, en daar wil ik jullie hartelijk voor danken.


Speech van Yves Desmedt op de Academische Zitting van KTA Wollemarkt op 23 mei 2008